Toruń

Ten artykuł dotyczy miasta w wojewódzwie kujawsko-pomorskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie .

Panorama miasta z lewego brzegu Wisły

Współrzędne: 53°02"00" N 018°37"00" E

Toruń
Herb Torunia Flaga Torunia
Dewiza : Durabo ( Przetrwam )
Województwo	kujawsko-pomorskie
Prawa miejskie	1233
Prezydent miasta	Michał Zaleski ( e-mail )
Powierzchnia	115,71 km
Położenie	53° 02" N 18° 37" E
Wysokość	30-50 m n.p.m.
Liczba mieszkańców   ( 2006 )  - liczba ludności  - gęstość	208 007 1798 os./km
Kod pocztowy	87-100 do 87-120
Tablice rejestracyjne	CT
Położenie na mapie Polski
Urząd miejski 3 Wały Gen. Sikorskiego 8 87-100 Toruń tel. (0-56) 6118777, 6118772; faks (0-56) 6221670
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Toruń w Wikicytatach
Strona internetowa miasta

Toruń ( niem. Thorn , łac. Thorunia, Torunium ) - miasto położone nad Wisłą . Siedziba sejmiku wojewódzkiego oraz zarządu województwa kujawsko-pomorskiego . Siedziba starosty powiatu toruńskiego, a także powiat grodzki . W 1997 toruńskie stare miasto zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO . Od 1992 roku jest stolicą diecezji toruńskiej . Utworzony w 1945 roku w Toruniu Uniwersytet Mikołaja Kopernika nawiązujący do tradycji Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie jest dziś jedną z największych i najbardziej prestiżowych polskich uczelni. W latach 1920-1939 stolica woj. pomorskiego, w latach 1945-1975 w woj. bydgoskim, w latach 1975-1998 stolica woj. toruńskiego.

Historia

• 9000 lat p.n.e.- początek osadnictwa na terenie dzisiejszego Torunia (m.in. w dzielnicy Podgórz );
• 1000-500 lat p.n.e. - osada kultury łużyckiej
• VIII - XII wiek - gród przy przeprawie przez Wisłę
• 1230 - założenie grodu w Starym Toruniu przez landmistrza Hermana von Balka
• 28 grudnia 1233 - otrzymanie praw miejskich
• 1236 - przeniesienie Torunia na obecne miejsce
• 1 października 1251 - wydano odnowiony przywilej chełmiński
• 13 sierpnia 1264 - lokacja Nowego Miasta
• 1280 - Toruń staje się członkiem Hanzy
• 1309 - rozpoczęcie budowy kościoła parafialnego Nowego Miasta pod wezwaniem św. Jakuba
• 1365 - otrzymanie prawa składu
• 1399 - ukończenie budowy ratusza staromiejskiego przez mistrza Andrzeja
• XIV - XV wiek - okres największego rozwoju Torunia, jedno z największych miast w Polsce i duży ośrodek handlowy; miasto znane również pod nazwami: Thorun, Thorn (niem.), Thorunium (łac.). Ludność ok. 12000 mieszkańców.
• 1 lutego 1411 - I pokój toruński
• 1440 - przystąpienie do Związku Pruskiego
• 1454 - powstanie antykrzyżackie, początek wojny trzynastoletniej; zburzenie zamku krzyżackiego i połączenie Starego i Nowego Miasta
• 19 października 1466 - II Pokój Toruński
• 19 lutego 1473 - narodziny Mikołaja Kopernika
• 1500 - zawieszenie dzwonu Tuba Dei
• 17 czerwca 1501 - w sali królewskiej Ratusza umarł król Jan Olbracht
• 1523 - wybuchła rewolta pospólstwa przeciw Radzie Miejskiej
• 15 czerwca 1528 - rusza w mieście mennica królewska (w budynkach mennicy miejskiej)
• 18 lutego 1537 - Zygmunt Stary zniósł toruńskie prawo składu
• 12 listopada 1594 - uroczyste otwarcie Gimnazjum Akademickiego
• XVI wiek - większość mieszkańców przyjęła protestantyzm
• początek XVII wieku , ludność 30000 mieszkańców.
• 1629 - odparcie pierwszego oblężenia Szwedów i budowa fortyfikacji bastionowych typu Holenderskiego

Widok Torunia wg sztychu Meriana z 1641 r.

• 1645 - w mieście odbywa się Colloqium Charitativum (łac. "braterska rozmowa"), spotkanie ekumeniczne mające na celu pogodzić katolików i protestantów, w tym okresie zaczyna się też prześladowanie katolików, przez protestanckie władze Torunia
• 1658 - Odzyskanie Torunia po wielomiesięcznym oblężeniu przez wojska króla Jana Kazimierza
• XVII wiek - wojny ze Szwedami; zniszczenie miasta
• 24 września - 9 października 1703 - katastrofalne w skutkach bombardowanie miasta przez wojska szwedzkie dowodzone przez Karola XII
• 7-22 października 1709 - przebywa w Toruniu car Piotr I
• 16 lipca 1724 - tzw. " Tumult Toruński ", protestanci demolują kolegium jezuickie, Voltaire wykorzysta póżniej osądzenie protestantów do zaatakowania polskiego państwa
• 20 marca 1767 - zawiązanie innowierczej konfederacji toruńskiej
• 24 stycznia 1793 - wojska pruskie wkraczają do miasta. Ludność 6000 mieszkańców.
• 7 kwietnia 1793 - oficjalne włączenie Torunia do Prus
• 7 lipca 1807 - traktat w Tylży - Toruń w Księstwie Warszawskim
• 21 kwietnia 1809 - na niespełna trzy tygodnie Toruń staje się stolicą Księstwa Warszawskiego
• 2 czerwca 1812 - cesarz Francuzów Napoleon I przybywa do Torunia
• 22 września 1815 - na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego Toruń wraca do Prus
• 1881 - 1884 - do toruńskiego gimnazjum uczęszcza Stanisław Przybyszewski
• 18 stycznia 1920 - powrót do Polski . Ludność 37356 mieszkańców.
• luty 1923 - powstaje Pomorski Okręgowy Związek Piłki Nożnej
• 1926 - powstaje Instytut Bałtycki
• 1937 - przekroczenie 70 000 mieszkańców.
• 7 września 1939 - do miasta wkraczają oddziały Wehrmachtu - początek okupacji, Toruń w prowincji Gdańsk-Prusy Zachodnie
• 1 lutego 1945 - wkroczenie wojsk Armii Czerwonej
• 24 sierpnia 1945 - powołanie Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
• 1973 - uroczyste obchody 500-lecia urodzin Kopernika
• 1 czerwca 1975 - Toruń stolicą województwa toruńskiego
• 1997 - wpisanie Starego i Nowego Miasta oraz ruin zamku krzyżackiego na listę światowego dziedzictwa UNESCO .
• 1 stycznia 1999 - Toruń po reformie administracyjnej współstolicą kujawsko-pomorskiego (Sejmik i Urząd Marszałkowski)
• 7 czerwca 1999 - kilkugodzinna wizyta papieża Jana Pawła II . W trakcie nabożeństwa czerwcowego na toruńskim lotnisku beatyfikacja ks. S. Frelichowskiego

Dzielnice i osiedla

Kamienica na skrzyżowaniu ulic Łaziennej i Szerokiej

Kruchta i wieża kościoła św. Jakuba

W obrębie granic administracyjnych

• Barbarka
• Bielany
• Bielawy
• Błonia - rekreacyjne tereny nadwiślane nad tzw. Martówką położone pomiędzy parkiem miejskim od północy a Wisłą od południa.
• BYDGOSKIE Przedmieście
• Brzezina
• Chełmińskie Przedmieście
• Czerniewice
• Glinki
• Grębocin
• Jakubskie Przedmieście
• Kaszczorek
• Katarzynka - niezamieszkana dzielnica Torunia znajdująca się na zapleczu wielkiego zakładu przemysłowego "Elana"
• Kluczyki - dzielnica kolejowa, zaplecze konserwatorskie dla pobliskiego dworca PKP Toruń Główny
• Koniuchy
• Mokre Przedmieście
• Na Skarpie
• Podgórz
• Rubinkowo I i II
• Rudak
• Rybaki
• Stare i Nowe Miasto - Starówka
• Stawki
• Śródmieście
• Winnica
• Wrzosy
• Zieleniec

Przedmieścia Torunia

Osiedla zwarte na terenie przyległych gmin związane bezpośrednio z miastem:

• Przysiek , Rozgarty , Górsk
• Łysomice , Papowo Toruńskie
• Grębocin
• Lubicz Dolny , Lubicz Górny , Brzozówka
• Złotoria , Grabowiec
• Brzoza Toruńska
• Mała i Wielka Nieszawka , Cierpice

Zabytki

Zespół staromiejski Torunia jest jednym z najcenniejszych zespołów zabytkowych w Polsce. W 1997 roku został on wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO . Obejmuje Stare i Nowe Miasto , z zachowanym prawie bez zmian XIII-wiecznym układem urbanistycznym. Główne zabytki:

• kościoły gotyckie:
  • św. św. Janów Chrzciciela i Ewangelisty
  • pofranciszkański Wniebowzięcia NMP
  • św. Jakuba
• Ratusz Staromiejski
• mury miejskie, budowane od połowy XIII, rozbudowywane i modernizowane do XV w., częściowo rozebrane w XIX w., zachowały się odcinki wzdłuż Wisły i ulicy Podmurnej oraz bramy: Mostowa, Klasztorna i Żeglarska, a także kilka baszt (wśród nich m.in. Krzywa Wieża , Monstrancja)
• ruiny zamku krzyżackiego
• zespół gotyckich kamienic mieszczańskich z XIV-XVI w., w tym m.in. Dom Kopernika (XV w.), Dom Eskenów (XIV w., przebudowany w XVI i XIX w.) oraz kamienice przy ul. Łaziennej, Małe Garbary, Mostowej, Szczytnej, Szerokiej, Szewskiej, Wielkie Garbary, Żeglarskiej.
• barokowe pałace miejskie: biskupów kujawskich , o bogato zdobionej fasadzie z roku 1693 , Fengera (1742, przebudowany w XIX w.), Meissnera (1739, przebudowany ok. 1800)
• Kamienica Pod Gwiazdą , dom z XV w. przez krótki czas będący własnością znanego humanisty Filipa Kallimacha , przebudowywany w XVII w., fasada o dekoracji stiukowej z 1697 r.
• kościół poewangelicki św. Ducha
• kościół poewangelicki Trójcy św.
• spichrze z XIV-XVIII w. (w tym najlepiej zachowany w Polsce spichrz gotycki)
• Pomnik Mikołaja Kopernika
• Dwór Artusa w Toruniu , monumentalny neorenesansowy gmach ( 1889 - 1891 , R. Schmidt) położony w południowej części Rynku Staromiejskiego - obecnie Centrum Kultury
• Teatr im. W. Horzycy - powstały w 1904 r., neobarokowo-secesyjny, dzieło wiedeńskich architektów specjalizujących się w projektowaniu budynków teatralnych, F. Felnera i H. Helmera
• siedziba Towarzystwa Naukowego w Toruniu z 1881 r.
• neogotyckie kościoły: garnizonowy św. Katarzyny z 1897 r., ewangelicko-augsburski św. Szczepana z 1903 r.

Kultura i nauka

Teatry

Prezbiterium kościoła św. Jakuba

Katedra śś. Janów

• Dramatyczne
  • Teatr im. Wilama Horzycy
  • Teatr CWC Wicza http://www.wicza.com
• Dziecięce
  • Teatr "Baj Pomorski" http://www.bajpomorski.art.pl
  • Teatr Objazdowy "Vaśka", http://www.teatrvaska.com.pl
  • Teatr Lalek "Zaczarowany Świat" http://www.infocomp.torun.pl/zaczarowany.swiat
• Muzyczne
  • Teatr Muzyczny "Mała Rewia"
  • Studencki Teatr Tańca
  • Teatr Tańca AKRO
• Impresariaty, grupy teatralne
  • Teatr Magma
  • Perpetuum Mobile (studencki), www.perpetuum.prv.pl
  • Grupa Teatralna Studio P
  • Akademia Teatru Młodego Widza

Kina

• Cinema City
• Orzeł (Starówka)
• Nasze Kino (Starówka)
• Kino Niebieski Kocyk (studenckie, znajdujące się w klubie Od Nowa na Bielanach)
• Kino Letnie (znajdujące się w dziedzińcu ratusza na Starówce)
• Kino Diecezjalne (przy parafialne, znajdujące się w podziemiach kościoła pw. św. Józefa na Bielanach)
• Młode Kino Europejskie

Imprezy i festiwale

W Toruniu odbywają się dziesiątki imprez teatralnych, filmowych, muzycznych i kulturalnych. Do najciekawszych należą:

• Międzynarodowy Festiwal Teatralny KONTAKT (maj)
• Festiwal Muzyki i Sztuki Krajów Bałtyckich PROBALTICA (maj)
  • strona internetowa festiwalu
• Międzynarodowy Festiwal Muzyki Chrześcijańskiej SONG OF SONGS (czerwiec)
  • strona internetowa festiwalu
• Jazz Od Nowa Festiwal (luty)
• Akademickie Spotkania Teatralne KLAMRA (marzec)
• Ogólnopolski Festiwal Teatralny POBOCZA TEATRU (kwiecień)
• Toruński Festiwal Nauki i Sztuki (kwiecień)
• Festiwal Muzyczny TORUŃ-MUZYKA I ARCHITEKTURA (lipiec i sierpień)
• Ogólnopolski Festiwal TORUŃ-BLUES MEETING (listopad)
• Letnie Spotkania Teatrów Ulicznych (lipiec i sierpień)
• Promocja Edukacyjna (marzec, oferta szkół wyższych z całej Polski)
• Międzynarodowy Festiwal Lato Filmów
• Triennale Grafiki KOLOR W GRAFICE (jedna z największych światowych imprez graficznych, odbywa się w kilku *miastach)
• Międzynarodowe Toruńskie Spotkania Teatrów Lalek (październik)
• Ogólnopolski Konkurs Wydawnictw Reklamowych IDEA (maj)
• Konkurs ZPAP DZIEŁO ROKU (najstarszy w regionie)
• Toruński Festiwal Książki (listopad)
• Świętojański Festiwal Muzyki Organowej (maj i czerwiec)
  • strona internetow festiwalu
• Międzynarodowe Spotkania Kapel Ludowych (czerwiec)
• Festiwal Folkloru Miejskiego KAPELE PODWÓRKOWE (wrzesień)
• Coroczna odsłona Alei Gwiazd
• Święto Miasta (24 czerwca)
• Święto Piernika (25 grudnia)
• Międzynarodowy Konkurs Twórczości Plastycznej Dzieci i Młodzieży
• Afryka Reggae Festival (charytatywny, jeden z największych w Polsce)
• Dark Stars Festival
• Toruński Offowy Festiwal Filmowy TOFFI (październik)
• Ogólnopolski Festiwal Muzyki Młodzieżowej BIG STAR FESTIWAL
• Festiwal TORUŃ HARMONICA TOP (maj)
• Przegląd Teatrów Ogródkowych MIĘDZYMURZE (sierpień)
• Net-Art-Festiwal Generacji Interaktywnej (październik)
• Muzyka Dawna Persona Grata (styczeń-grudzień)
• Międzynarodowy Festiwal Haendlowski (czerwiec)
  • festiwal muzyki dawnej (VI)
• Festiwal Teatrów Ulicznych BULWAR (lipiec)
• Koncerty pod Gwiazdami (sierpień-wrzesień)
• Europejskie Spotkania Artystyczne (maj) oprócz Torunia w Przysieku i Zamku Bierzgłowskim.
• Konwent Miłośników Fantastyki Zahcon
• Festiwal Sztuki Internetowej Wyobraźnia Ekranu

Muzea

• Muzeum Okręgowe , złożone z kilku oddziałów - m. in.:
  • Ratusza Staromiejskiego
  • Domu Eskenów
  • Kamienicy pod Gwiazdą - Muzeum Sztuki Dalekiego Wschodu
  • Domu Kopernika
  • Muzeum Podróżników im. Tony Halika
• Muzeum Etnograficzne ze skansenem i oddziałem w Kaszczorku
• Muzeum Piśmiennictwa i Drukarstwa w Grębocinie pod Toruniem
• Muzeum Techniki i Inżynierii Komunalnej Torunia
• Centrum Sztuki Współczesnej (planowane w ramach Narodowego Programu Kultury " Znaki czasu ")
• Muzeum Uniwersyteckie
• Fort IV - XIX-wieczny fort artyleryjski, dostępny do zwiedzania z przewodnikiem, ekspozycja historii Twierdzy Toruń

Planetarium

• Planetarium im. Wł. Dziewulskiego http://planetarium.torun.pl/
  • Planetarium - seanse filmowe
  • Orbitarium - pokazy naukowe, sterowanie statkami kosmicznymi
• Obserwatorium Astronomiczne
  • największe w Europie środkowej radioteleskopy (32 m średnicy)
  • zabytkowe obserwatoria kopułowe optyczne (rozsuwane dachy)

Muzyka

• Toruńska Orkiestra Symfoniczna
• Centrum Kultury "Dwór Artusa"
• Zespół Szkół Muzycznych im. Karola Szymanowskiego
• Ponadto z Toruniem silnie związane są zespoły takie jak Republika , Kobranocka , Raz Dwa Trzy , Czaqu, Butelka, Nocna zmiana bluesa .
• Znani muzycy związani z Toruniem: Mariusz Lubomski , Grzegorz Ciechowski , Adam Nowak , Sławek Wierzcholski , Atrakcyjny Kazimierz (Jacek Bryndal). Corocznie, podczas koncertu pamięci Grzegorza Ciechowskiego w klubie Od Nowa na Toruńskich Bielanach, przyznawana jest specjalna nagroda jego imienia dla młodych, utalentowanych muzyków.

Galerie

• Państwowa Galeria Sztuki Wozownia
• Galeria ZPAP "Na piętrze"
• Galeria Rusz
• Galeria Nad Wisłą
• Galeria i Ośrodek Plastycznej Twórczości Dziecka
• Galeria Dla... (Klub NRD)

Inne

• Towarzystwo Współpracy Z Miastami Bliźniaczymi Torunia
• Towarzystwo Naukowe w Toruniu

Edukacja

Szkoły wyższe

Publiczne

Portal kamienicy przy ulicy Mostowej

• Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu (założony w 1945 ) z obserwatorium astronomicznym Piwnicach , gdzie znajduje się największy w Europie środkowo-wschodniej radioteleskopem o średnicy 32 m Strona internetowa
• Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Toruńskiej (aktualnie sekcja Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika )
• Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Toruniu (opiekę naukowo-dydaktyczną nad Kolegium sprawuje UMK )
• Kolegium Mody (oddział zamiejscowy ASP Łódź)
• Zespół Szkół Muzycznych im. Karola Szymanowskiego

Niepubliczne

• Wyższa Szkoła Bankowa
• Wyższa Szkoła Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu
• Toruńska Szkoła Wyższa

Rekreacja i wypoczynek

Zobacz także: Szlaki turystyczne Torunia i okolic

Atrakcje przyrodnicze i tereny zielone

• Planty utworzone na miejscu nowożytnych obwarowań bastionowych wokół Starówki (Dolina Marzeń, Al. Jana Pawła II, Jordanki, Park Etnograficzny, Park Waryńskiego)
• Ogród Zoobotaniczny na Bydgoskim Przedmieściu zał. w 1797 przez G. Schultza
• Park Waryńskiego
• Park Tysiąclecia na Stawkach
• Zabytkowy park miejski na Bydgoskim Przedmieściu
• Błonia położone nad Wisłą
• Barbarka - leśna osada
• W Toruniu znajduje się 28 obiektów uznanych za pomniki przyrody, w tym 22 pojedyncze drzewa, 5 grup drzew i 1 głaz narzutowy - zobacz pomniki przyrody w Toruniu

Rezerwaty

• Rezerwat na rzece Drwęcy - ichtiologiczny (stanowisko m.in. minoga rzecznego )
• Na północ od miasta leży rezerwat leśny Las Piwnicki
• Kępa Bazarowa - wyspa wiślana i rezerwat leśny naprzeciwko Starego Miasta

Jeziora

• Nagus - na obszarze Torunia (dzielnica Rudak ), nie nadające się do kąpieli ani wypoczynku

Media

• Stacje telewizyjne
  • TVN / TVN24 - oddział Regionalny w Toruniu
  • TVP 3 - TVP S.A. Oddział Bydgoszcz. Redakcja w Toruniu
  • Telewizja Trwam
  • Telewizja Podróże TV
  • Polsat Pogoda
• Rozgłośnie radiowe
  • Radio Maryja
  • Radio Toruń
  • Radio ESKA
  • Radio GRA
  • Radio PLUS
  • Radio Sfera
  • Polskie Radio Pomorza i Kujaw - Bydgoszcz. Redakcja w Toruniu

• Prasa
  • Lokalny oddział Gazeta Pomorska
  • Nowości
  • Lokalny oddział Gazety Wyborczej
  • Undergrunt
  • Ilustrator
  • Rocznik Toruński

Transport

Transport drogowy

Most przez Wisłę przyszłej autostrady A1 pod Czerniewicami koło Torunia (obecnie S10)

• autostrada A1 - obecnie istniejący jednojezdniowy fragment służy jako wschodnia obwodnica i ma status drogi ekspresowej S10
• południowa obwodnica Torunia (tzw. trasa poligonowa) - fragment drogi ekspresowej S10 ; 15 listopada 2005 otwarta jedna jezdnia (budowa drugiej jezdni odłożona na później)
• droga międzynarodowa E75 ( droga krajowa nr 1 ) w kier. Gdańska i Łodzi
• droga krajowa nr 15 w kier. Inowrocławia i Olsztyna
• droga krajowa nr 10 w kier. Szczecina , Bydgoszczy i Warszawy
• droga krajowa nr 80 w kier. Bydgoszczy
• droga wojewódzka nr 553 w kier. Różankowa
• droga wojewódzka nr 552 Różankowo - Lubicz stanowi północną obwodnice, o znaczeniu lokalnym na odc. Różankowo - Łysomice , od Łysomic do Lubicza jest to połączenie drogi krajowej nr 1 z drogą ekspresową S10, w przyszłości autostradą A1, która jest wschodnią obwodnicą Torunia.
• droga wojewódzka 654 (Toruń-Złotoria-Silno)
• droga wojewódzka 657 (Złotoria-Lubicz)
• droga wojewódzka 273 (Mała Nieszawka-Wielka Nieszawka-Cierpice)
• droga wojewódzka 257 (Toruń Przybyszewskiego-Torun-rz. Wisła-Mała Nieszawka)
• droga wojewódzka 572 (Lubicz-stacja PKP)
• droga wojewódzka 585 (Podgórska-Dybowska)

Większe inwestycje drogowe projektowane lub w czasie budowy:

• Trasa Średnicowa gen. Andersa Podgórza (w budowie)
• Trasa Wschodnia - z mostem na rzece wiśle (projektowana)
• Trasa Średnicowa północna (projektowana)

Transport kolejowy

Toruń jest ważnym węzłem kolejowym , krzyżują się tutaj linie kolejowe do Bydgoszczy , Kutna , Inowrocławia , Malborka , Olsztyna i Sierpca .

Zobacz także: Most kolejowy im. Ernesta Malinowskiego w Toruniu

Stacje oraz przystanki kolejowe i ich lokalizacja wg osiedli i ulic:

• Toruń Główny (Stawki, ul. Kujawska)
• Toruń TRB (stacja towarowa) (Podgórz, ul. Nieszawska)
• Toruń Miasto (Stare Miasto, plac 18 stycznia)
• Toruń Wschodni (Mokre, plac Fryderyka Skarbka)
• Toruń Kluczyki (Podgórz, ul. Kluczyki)
• Toruń Północny (stacja towarowa) (Chełmińskie, Szosa Chełmińska)
• Toruń Zachodni (już nieistniejący) (Bielany)
• Toruń Czerniewice (Czerniewice, ul.Przy Torze)
• Toruń Grębocin (Grębocin, ul. Ceramiczna)
• Torun Elana (nieczynna) (Mokre - Katarzynka, ul. Płaska)
• Toruń Barbarka (niecz.) (Wrzosy - Barbarka, ul. Pawia)

Lotnisko turystyczne

W 2005 roku podjęto decyzję o rozbudowie toruńskiego lotniska i przystosowania go do ruchu pasażerskiego. Juz w tej chwili lotnisko posiada dwa pasy betonowe (o długości 1269 i 1190) http://www.aeroklub.torun.pl/index.php?main=pliki&ID_kat=9 oraz zabudowania lotniskowe, oświetlenie pasa i wieżę kontrolną. Wg zapewnień Urzędu Miasta, za ok. 2 lata powinno zostać dostosowane do wymogów lotniska pasażerskiego.

Lotnisko dogodnie położone bezpośrednio przy linii kolejowej, drodze krajowej "80" oraz projektowanej trasie średnicowej. Posiada hotel oraz restaurację.

Obecnie na lotnisku czynnie działają sekcje sportowe (lotnicza, szybowcowa, lotniarska) oraz loty turystyczne. Przelot samolotem Wilga (4 miejsca) nad całym Toruniem to koszt ok. 150 zł. W sezonie loty dostępne praktycznie codziennie.

Transport wodny

• Torun od stuleci był ważnym portem rzecznym na Wiśle. Obecnie ta forma transportu jest mało popularna. Nadal jednak istnieją porty rzeczne w Toruniu.
  • Port Drzewny - ul. Starotorunska
  • Port Zimowy - ul. Popiełuszki (Rybaki)
  • Regionalna Dyrekcja Gospodarki Wodnej, ul. Popiełuszki

• liczne przystanie żeglarskie
  • AKS
  • AZS
  • KS Budowlani
  • Szkwał, Port Drzewny
  • Towimor, Port Drzewny
  • Walter, Port Drzewny

Komunikacja miejska

Miejski Zakład Komunikacji

Zobacz także : Tramwaje w Toruniu

W mieście kursuje 38 linii autobusowych . 33 dzienne (w tym 5 podmiejskich), 2 nocne, 3 nocne specjalne (razem około 328 km) i 5 linii tramwajowych (około 34 km). Udział tramwajów w pracy przewozowej wynosi tylko ok. 19%. Tabor autobusowy w kategorii wieku należy do jednych z najmłodszych w kraju, gorzej wypada tabor tramwajowy, lecz wagony są poddawane modernizacjom. Bolączką parku taborowego MZK Toruń jest mała ilość taboru przystosowanego do przewozu osób niepełnosprawnych. Obecnie (stan na wrzesień 2006 - wraz z autobusami zakontraktowanymi) 40 autobusów jest przystosowanych do przewozu osób niepełnosprawnych, to jest 31% taboru autobusowego, żaden tramwaj nie jest przystosowany do przewozu osób niepełnosprawnych. Główne linie, pomimo relatywnie wysokiej częstotliwości w szczycie (3-6 min.) są przeciążone i panuje w nich tłok.

Inni przewoźnicy

Po mieście kursują także 4 linie bezpłatne do dwóch hipermarketów obsługiwane przez firmę Morvi. Oprócz tras podmiejskich MZK Toruń nie ma konkurencji w przewozach miejskich.

Miejski Zakład Komunikacji Toruński Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej - informacje o komunikacji miejskiej w Toruniu

Sport

Kluby sportowe

• KS Toruń (dawniej KS Apator Toruń)
• Toruński Klub Piłkarski (dawniej ZKS Elana Toruń)
• TKH ThyssenKrupp Energostal Toruń - (Toruński Klub Hokejowy)
• UKS Budowlanka Toruń
• Pomorzanin Toruń - drużyna hokeja na trawie (I liga), drużyna piłkarska
• SIDEn MMKS VIII LO Toruń - męska drużyna koszykówki
• AZS UMK VIII LO - kobieca drużyna koszykówki
• Nova Trading
• Nestle-Pacyfic (kolarstwo)
• Toruński Klub Taekwon-do Lechmed Taekwon-do

Gospodarka i infrastruktura

Toruń jest dużym ośrodkiem przemysłowym.

• Przemysł chemiczny:
  • włókna chemiczne ( Elana )
  • nawozy fosforowe, kwas siarkowy (do 2005 r. Polchem )
  • farby graficzne ( TFFG Atra )
  • materiały higieniczne i środki opatrunkowe ( TZMO )
• Przemysł spożywczy:
  • Krajowa Spółka Cukrowa
  • fabryka pierników i wyrobów cukierniczych Kopernik
  • fabryka płatków śniadaniowych Nestle -Pacific
  • zakłady drobiarskie Drosed
  • wytwórnia serów topionych Lacpol
  • rozlewnia win Winpol
• Przemysł elektromaszynowy:
  • maszyny budowlane, biurowe, dla przemysłu chemicznego, okrętowy ( Towimor ), młynarski, aparatura oraz części elektryczne i elektroniczne ( Apator SA ), wodo- i gazomierze, zegary ( Metron )
• Ponadto przemysł odzieżowy, poligraficzny ( Zapolex ), ceramiki budowlanej, drzewny

Toruńskie firmy zajmują wysokie miejsca w ogólnopolskich rankingach firm, takich jak np. ranking Rzeczypospolitej , oraz czołowe w rankingach wojewódzkich (np. Krajowa Spółka Cukrowa , TZMO )

12 kwietnia 2006 r. szef Sharp Corporation Katsuhiko Machida, premier Polski Kazimierz Marcinkiewicz oraz podsekretarz stanu w Ministerstwie Gospodarki Andrzej Kaczmarek spotkali się w Kancelarii Premiera, by podpisać umowę na budowę fabryki modułów do monitorów ciekłokrystalicznych w podtoruńskim Ostaszewie (gm. Łysomice ). Fabryka ma ruszyć w styczniu 2007 r. Na początku będzie zatrudniać 800 osób. Do 2010 r. Sharp zainwestuje pod Toruniem 150 mln. . Liczba etatów zwiększy się do kilku tysięcy. Przewiduje się, że w ślad za japońskim potentatem pójdą jego kooperanci i suma inwestycji w gminie Łysomice może się powiększyć trzykrotnie. Hipermarkety: Carrefour , Geant , Leroy Merlin , MediaMarkt , OBI , Real (sklep) - cenrum handlowe Galeria Copernicous

Targi Toruńskie

Od 2005 r. firma Targi Toruńskie Sp. z o.o. przystąpiła do organizowania imprez targowych. Do cyklu imprez targowych weszły między innymi: Targi Wydawnictw i Szkolnej Promocji Edukacyjnej, Targi Infoadministracja i Infobiznes, Jarmark Katarzyński, targi kolekcjonerskie i konserwatorskie. W 2006 r. do użytku po generalnym remoncie została oddana hala targowa Centrum Targowe PARK . Zbudowana w 1928 r. jako najnowocześniejsza w Polsce hala wystawowa wg. projektu K. Ulatowskiego od 1958 r. była wykorzystywana niezgodnie z przeznaczeniem.

Znani torunianie i osoby związane z Toruniem

Ulica Szeroka obecnie deptak

Dwór Artusa - detal

• Kazimierz Antonowicz ( 1914 - 2003 )
• Janusz L. Wiśniewski (ur. 1954 )
• Piotr Artomius ( 1552 1609 )
• Leszek Balcerowicz (ur. 1947 )
• Zdzisław Bociek (ur. 1945 )
• Antoni Bolt ( 1891 - 1941 )
• Witold Chmielewski (ur. 1949 )
• Grzegorz Ciechowski ( 1957 - 2001 )
• Ludwik Czachowski ( 1944 - 1999 )
• Bronisław Dietl ( 1878 - 1952 )
• Katarzyna Dowbor (ur. 1959 )
• Maciej Dowbor (ur. 1978 )
• Władysław Dziewulski ( 1878 - 1962 )
• Henryk Elzenberg ( 1887 - 1967 )
• Marian Filar (ur. 1942 )
• bł. Stefan Wincenty Frelichowski ( 1913 - 1945 )
• Adam Freytag ( 1608 - 1650 )
• Alicja Grześkowiak (ur. 1941 )
• Tony Halik ( 1921 - 1998 )
• Jan Krzysztof Hartknoch ( 1644 - 1687 )
• Arnold Hasse ( 1873 - 1933 )
• Zbigniew Herbert
• Artur Hutnikiewicz ( 1916 - 2005 )
• Wilhelmina Iwanowska ( 1905 - 1999 )
• Aleksander Jabłoński ( 1898 - 1980 )
• Lotte Jacobi ( 1896 - 1990 )
• Maciej Konacki (ur. 1972 )
• Jan Kopcewicz
• Sławomir Uniatowski
• Joanna Koroniewska
• Teodor Edward Körner ( 1810 - 1891 )
• Mikołaj Kopernik ( 1473 - 1543 )
• Małgorzata Kożuchowska
• Marian Kryszewski ( 1925 - 2005 )
• Zbigniew Lengren ( 1919 - 2003 )
• Bogdan Lewandowski
• Bogusław Linda
• Samuel Bogumił Linde ( 1771 - 1847 )
• Jerzy Łoś ( 1920 - 1998 )
• Sławomir Maciejewski (ur. 1962 )
• Alfons Mańkowski ( 1870 - 1941 )
• Zofia Melechówna (ur. 1926 )
• Janina Ochojska (ur. 1955 )
• Maciej Orłoś
• Jakub Kazimierz Rubinkowski ( 1668 - 1749 )
• o. Tadeusz Rydzyk (ur. 1945 )
• Wacław Sadkowski (ur. 1933 )
• Kazimierz Serocki ( 1922 - 1981 )
• Regina Smendzianka (ur. 1924 )
• Samuel Tomasz Sömmering ( 1755 - 1830 )
• Jerzy Fryderyk Steiner ( 1704 - 1766 )
• Henryk Stroband ( 1548 - 1609 )
• Grażyna Szapołowska
• Efraim Szreger ( 1727 - 1783 )
• Wanda Szuman
• Wisława Szymborska
• Mirosław Twaróg
• Kazimierz Ulatowski ( 1884 - 1975 )
• Gustaw Weese ( 1801 - 1874 )
• Sławomir Wierzcholski (ur. 1958 )
• Aleksander Wolszczan (ur. 1946 )
• Elżbieta Zawacka
• Ignacy Zelek ( 1894 - 1961 )

Zobacz też Doktorzy Honoris Causa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Miasta bliźniacze Torunia

Miasto	Kraj	Data podpisania umowy
Czadca	Słowacja	1996
Filadelfia	Stany Zjednoczone	1976
Getynga	Niemcy	1978
Guilin ()	Chińska Republika Ludowa	2005
Hämeenlinna	Finlandia	1989
Kaliningrad	Rosja	1995
Lejda	Holandia	1988
Swindon	Anglia	2003

Jednostki pływające, które nosiły lub noszą imię Torunia

• ORP Toruń - monitor rzeczny flotylli pińskiej - więcej
• ORP Toruń Transportowo-Minowy (morski) - więcej
• m/s Uniwersytet Toruński
• s/y Województwo Toruńskie

Bibliografia

Przewodniki i monografie

• Semrau Arthur, Führer durch die alten Baudenkmäler der Stadt Thorn , Thorn 1894
• Uebrick Reinhard, Thorn. Illustrieter Führer , Danzig 1903
• Führer durch Thorn und seine Umgebung , Thorn 1917
• Toruń w jednym dniu , Toruń 1921
• Lankau Jan, Monografja i przewodnik ilustrowany po Toruniu z planem miasta , Toruń 1924
• Steiner Georg Friedrich , Das Merkwürdigste in, bey und um Thorn : 50 Zeichnungen , Berlin 1925
• Sydow Marian, Krótki przewodnik po Toruniu wydany staraniem Pomorskiej Elektrowni Krajowej "Gródek" na X. Zjazd Związku Elektrowni Polskich 2-4 czerwca 1928 r. , Toruń 1928
• Sydow Marian, Toruń jego dzieje i zabytki , Toruń 1929
• Toruń. Monografja miasta , Toruń 1929
• Frankiewicz Czesław, Dzieje Torunia, Bydgoszczy i miast okolicznych , Poznań 1930
• Sydow Marian, Najciekawsze osobliwości m. Torunia z dawnych i nowszych czasów , Toruń 1933
• Chmarzyński Gwido, Toruń dawny i dzisiejszy , Toruń 1933
• Plan m. Torunia : wraz z krótkim przewodnikiem , Toruń 1937
• Orłowicz Mieczysław , Toruń , Warszawa 1948
• Sienicka Antonina, Przewodnik dendrologiczny po Toruniu i okolicy , Łódź 1957
• Przybyłowa Janina, Toruń w opisach literackich. Głosy wieków , Toruń 1973
• Gąsiorowski Eugeniusz, Gąsiorowska Maria, Toruń. Krajobraz i architektura , Warszawa 1974
• Mansfeld Bogusław, Toruń i okolice. Przewodnik , Warszawa 1977

Historia

• Wielotomowa Historia Torunia pod red. Mariana Biskupa :
  • T. 1, W czasach średniowiecza (do roku 1454) , oprac. J. Chudziakowa, Toruń 1999
  • T. 2, cz. 1, U schyłku średniowiecza i w początkach odrodzenia (1454-1548) , Marian Biskup, Toruń 1992
  • T. 2 cz. 2, W czasach renesansu, reformacji i wczesnego baroku (1548-1660) , oprac. Stefan Cackowski et al., Toruń 1994
  • T. 2 cz. 3, Między barokiem i oświeceniem (1660-1793) , oprac. Jerzy Dygdała, Stanisław Salmonowicz, Jerzy Wojtowicz, Toruń 1996
  • T. 3, cz. 1, W czasach zaboru pruskiego (1793-1920) , oprac. Elżbieta Alabrudzińska et al., Toruń 2003
• Dzieje Torunia , pod red. Kazimierza Tymienieckiego, Toruń 1933

Księgi adresowe

• Allgemeiner Wohnungs-Anzeiger für die Stadt Thorn (1866 - 1912)
• Księga adresowa miasta Torunia wraz z Podgórzem i powiatem Toruń-Wieś (1923)
• Księga adresowa i informacyjna miasta Torunia (1932)
• Książka adresowa miasta Torunia : według stanu z czerwca 1936 (1936)

Dawna prasa

• Thornische Nachrichten von Gelehrten Sachen (dwutygodnik,1762-1766)
• Biedaczek : czyli mały i tani tygodnik dla biednego ludu (1848-1850)
• Gazeta Toruńska (1867-1921)
• Słowo Pomorskie (1920-1939)
• Dom Rodzinny : dodatek tygodniowy Słowa Pomorskiego (1925-1933)
• Mestwin. Dodatek naukowo-literacki Słowa Pomorskiego (1925-1934)
• Historia czasopiśmiennictwa toruńskiego

Zobacz też

• Wyższe uczelnie w Toruniu
• Prezydenci Torunia
• Osiedla Torunia
• Gimnazjum i Liceum Akademickie
• Szlaki turystyczne Torunia i okolic

• Mapy i zdjęcia satelitarne
  • mapy i zdjęcia satelitarne (Google) w Wikimapii
  • mapa w Szukaczu
  • mapa w Mapquest ( en )

Linki zewnętrzne

• Serwery Prywatne FTPsystem Polska - Darmowy hosting stron WWW dla Torunia.
• Toruński Serwis Turystyczny
• Oficjalna strona miejska
• Wirtualny Toruń
• Torun Online
• Toruński Informator Internetowy
• Historia i zdjęcia Dworu Artusa niegdysiejszej siedziby Bractwa św. Jerzego
• ośrodek niezależnych mediów - mail - wiki
• Towarzystwo Naukowe w Toruniu
• Fundacja Światło
• wiki toruńskiej grupy użytkowników Linuksa - mail
• pierwotna witryna festiwalu Probaltica
• podziemna Solidarność regionu toruńskiego
• Toruń w serwisie Google Maps
• Zagadki, ciekawostki, historie o Toruniu
• Stare plany Torunia (1652-1911)
• Info Toruń - mapa satelitarna Torunia z wyszukiwaniem ulic
• Fotografie Torunia

Dzielnice i osiedla Torunia

Barbarka Bielany Bielawy Brzezina Bydgoskie Przedmieście Chełmińskie Przedmieście Czerniewice Glinki Grębocin Jakubskie Przedmieście Kaszczorek Katarzynka Koniuchy Kluczyki Mokre Przedmieście Na Skarpie Nowe Miasto Podgórz Rubinkowo Rudak Stare Miasto Stawki Wrzosy

 

Powiaty województwa kujawsko-pomorskiego

Miasta na prawach powiatu: Bydgoszcz  | Grudziądz  | Toruń  | Włocławek  
Powiaty: aleksandrowski  | brodnicki  | bydgoski  | chełmiński  | golubsko-dobrzyński  | grudziądzki  | inowrocławski  | lipnowski  | mogileński  | nakielski  | radziejowski  | rypiński  | sępoleński  | świecki  | toruński  | tucholski  | wąbrzeski  | włocławski  | żniński

 

Miasta wojewódzkie Polski

Białystok Bydgoszcz Gdańsk Gorzów Wielkopolski Katowice Kielce Kraków Lublin Łódź Olsztyn Opole Poznań Rzeszów Szczecin Toruń Warszawa Wrocław Zielona Góra

 

Związek Miast Nadwiślańskich

Gdańsk Tczew Grudziądz Świecie Chełmno Bydgoszcz Solec Kujawski Toruń Ciechocinek Nieszawa Dobrzyń nad Wisłą Włocławek Płock Wyszogród Zakroczym Łomianki Warszawa Karczew Góra Kalwaria Kozienice Puławy Annopol Sandomierz Połaniec

 

Następujące linki zawarte na stronie zostały wykryte przez bota jako martwe (404) :

• http://www.infocomp.torun.pl/zaczarowany.swiat
• http://private.psi.com.pl/pmw/rzeczne/torun/torun.htm

Prosimy o weryfikacje i poprawienie linków.